Έρευνα: Η μοναξιά συνδέεται με λιγότερα χρόνια ζωής ακόμα και χωρίς σοβαρές ασθένειες

Η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση δεν επηρεάζουν μόνο το πώς αισθάνεται ένας άνθρωπος στην καθημερινότητά του. Συνδέονται και με λιγότερα χρόνια ζωής χωρίς σοβαρές σωματικές και ψυχικές ασθένειες, σύμφωνα με νέα μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications. Για την έρευνα οι επιστήμονες αξιοποίησαν στοιχεία 277.489 ενηλίκων από τη μεγάλη βρετανική βάση δεδομένων UK Biobank. Όλοι οι συμμετέχοντες ήταν αρχικά απαλλαγμένοι από επτά σημαντικές χρόνιες παθήσεις: διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακά νοσήματα, χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, νευροεκφυλιστικές ασθένειες, καρκίνο, κατάθλιψη και αγχώδεις διαταραχές. Στόχος των επιστημόνων δεν ήταν απλώς να εξετάσουν αν η μοναξιά ή η απομόνωση συνδέονται με μεγαλύτερο κίνδυνο ασθένειας ή θανάτου. Ήθελαν να υπολογίσουν κάτι πιο συγκεκριμένο: πόσα χρόνια μπορεί να ζήσει ένας άνθρωπος χωρίς να εμφανίσει κάποια από αυτές τις σοβαρές παθήσεις.

Μοναξιά και απομόνωση δεν είναι το ίδιο πράγμα 

Η διάκριση ανάμεσα στη μοναξιά και την κοινωνική απομόνωση είναι σημαντική. Η μοναξιά αφορά κυρίως το πώς βιώνει κάποιος τις σχέσεις του και αν αισθάνεται ότι του λείπει η ουσιαστική σύνδεση με άλλους ανθρώπους. Η κοινωνική απομόνωση αφορά περισσότερο την πραγματική ποσότητα των κοινωνικών επαφών, όπως το αν κάποιος ζει μόνος, πόσο συχνά βλέπει φίλους ή συγγενείς και αν συμμετέχει σε κοινωνικές δραστηριότητες.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ερωτηματολόγια για να αξιολογήσουν τις δύο αυτές καταστάσεις και στη συνέχεια συνέδεσαν τις απαντήσεις με δεδομένα υγείας, νοσηλειών και θανάτων. Η παρακολούθηση των συμμετεχόντων διήρκεσε κατά μέσο όρο περίπου 14 χρόνια. Συνολικά καταγράφηκαν περισσότερα από 78.000 περιστατικά των επτά χρόνιων ασθενειών και πάνω από 16.000 θάνατοι.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τόσο η μοναξιά όσο και η κοινωνική απομόνωση συνδέονταν με μικρότερο διάστημα ζωής χωρίς σοβαρή ασθένεια. Η σχέση ήταν ιδιαίτερα έντονη όταν οι ερευνητές εξέτασαν ξεχωριστά την ψυχική υγεία. Για παράδειγμα, στην ηλικία των 50 ετών, οι γυναίκες που αντιμετώπιζαν τόσο μοναξιά όσο και κοινωνική απομόνωση αναμενόταν να ζήσουν περίπου 2,4 λιγότερα χρόνια χωρίς τις πέντε βασικές σωματικές ασθένειες που εξετάστηκαν, σε σύγκριση με γυναίκες που δεν αντιμετώπιζαν καμία από τις δύο καταστάσεις. Στους άνδρες η αντίστοιχη διαφορά ήταν περίπου 1,7 χρόνια.

Ισχυρότερη η σύνδεση με κατάθλιψη και άγχος 

Η διαφορά ήταν ακόμη μεγαλύτερη όταν εξετάστηκαν η κατάθλιψη και το άγχος. Στις γυναίκες, η παρουσία τόσο μοναξιάς όσο και κοινωνικής απομόνωσης συνδεόταν με περίπου 3,7 λιγότερα χρόνια ζωής χωρίς αυτές τις δύο ψυχικές διαταραχές. Στους άνδρες η διαφορά έφτανε περίπου τα 5,8 χρόνια.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η μοναξιά ή η κοινωνική απομόνωση προκαλούν από μόνες τους αυτές τις ασθένειες. Η μελέτη είναι παρατηρητική και επομένως μπορεί να εντοπίσει συσχετίσεις, όχι να αποδείξει σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι μπορεί να εμπλέκονται πολλοί διαφορετικοί μηχανισμοί, όπως το ψυχολογικό στρες, η ψυχική υγεία και αλλαγές στη συμπεριφορά ή στον τρόπο ζωής.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα αφορούσε τον τρόπο ζωής. Οι επιστήμονες εξέτασαν πέντε παράγοντες: κάπνισμα, σωματικό βάρος, σωματική δραστηριότητα, διατροφή και διάρκεια ύπνου. Όσο πιο υγιεινός ήταν ο συνολικός τρόπος ζωής, τόσο περισσότερα χρόνια χωρίς ασθένεια αναμένονταν, ανεξάρτητα από το αν κάποιος ήταν κοινωνικά απομονωμένος ή όχι.

Ο υγιεινός τρόπος ζωής μπορεί να περιορίσει μέρος της επίδρασης 

Ωστόσο, η εικόνα ήταν διαφορετική για τη μοναξιά. Ένας πιο υγιεινός τρόπος ζωής συνδεόταν πράγματι με μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής χωρίς ασθένεια, αλλά δεν βρέθηκε στατιστικά σημαντική ένδειξη ότι περιόριζε τη διαφορά που σχετιζόταν ειδικά με τη μοναξιά. Αντίθετα, στην περίπτωση της κοινωνικής απομόνωσης, η διαφορά μειωνόταν όσο αυξανόταν η βαθμολογία του υγιεινού τρόπου ζωής. Για παράδειγμα, στις γυναίκες η απώλεια ετών χωρίς τις δύο ψυχικές διαταραχές που συνδεόταν με την κοινωνική απομόνωση ήταν περίπου 2,2 χρόνια στην ομάδα με λιγότερο υγιεινό τρόπο ζωής. Μειωνόταν σε περίπου 1,1 χρόνια στην ενδιάμεση ομάδα και σε 0,6 χρόνια στην ομάδα με τον πιο υγιεινό τρόπο ζωής. Στην τελευταία περίπτωση, η διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα ευρήματα δείχνουν πως η κοινωνική απομόνωση και η μοναξιά δεν είναι ακριβώς το ίδιο φαινόμενο και ενδέχεται να επηρεάζουν την υγεία μέσω διαφορετικών μηχανισμών. Η κοινωνική απομόνωση μπορεί να συνδέεται περισσότερο με αλλαγές στις καθημερινές συμπεριφορές, ενώ η μοναξιά ίσως επηρεάζει την υγεία μέσω άλλων διαδικασιών, όπως το χρόνιο στρες και πιθανές βιολογικές αλλαγές.

Το βασικό μήνυμα της έρευνας είναι ότι η κοινωνική ζωή αποτελεί σημαντικό κομμάτι της συνολικής υγείας. Η απουσία σοβαρής ασθένειας δεν εξαρτάται μόνο από τους κλασικούς παράγοντες κινδύνου, αλλά φαίνεται να συνδέεται και με το πόσο κοινωνικά συνδεδεμένος αισθάνεται ή είναι ένας άνθρωπος. Παράλληλα, τα ευρήματα δείχνουν ότι ένας υγιεινός τρόπος ζωής μπορεί να περιορίζει μέρος της απώλειας ετών χωρίς ασθένεια που συνδέεται με την κοινωνική απομόνωση, χωρίς όμως να φαίνεται ότι εξουδετερώνει αντίστοιχα τη σχέση με τη μοναξιά.